شیخ بهایی

به نام او

بهاءالدین محمد بن حسین عاملی معروف به شیخ بهایی (زادهٔ ۸ اسفند ۹۲۵ خورشیدی در بعلبک، درگذشته ۸ شهریور ۱۰۰۰ خورشیدی در اصفهان) حکیم، فقیه، عارف، منجم، ریاضیدان، شاعر، ادیب، مورخ و دانشمند نامدار قرن دهم و یازدهم هجری؛ که در دانشهای فلسفه، منطق، هیئت و ریاضیات تبحر داشت. در حدود ۹۵ کتاب و رساله از او در سیاست، حدیث، ریاضی، اخلاق، نجوم، عرفان، فقه، مهندسی ، هنر و فیزیک بر جای ماندهاست. به پاس خدمات وی به علم ستارهشناسی، یونسکو سال ۲۰۰۹ که

مصادف با سال نجوم میبوده نام وی را در لیست مفاخر ایران ثبت کرد.

تولد وخانوده

وی از نوادگان حارث همدانی یکی از یاران علی است که در [بعلبک] متولد شد. دوران کودکی را در جبل عامل، از نواحی شام، در روستایی به نام �جبع� یا �جباع� زیست، او از نوادگان (حارث بن عبدالله اعور همدانی) بودهاست (از شخصیتهای برجسته آغاز اسلام، متوفی به سال ۶۴ خورشیدی). خاندان او از خانوادههای معروف جبل عامل در سدههای دهم و یازدهم خورشیدی بودهاند. پدر او از شاگردان برجسته شهید ثانی بوده است.

مهاجرت به ایران

دلیل این مهاجرت از یکسو افزایش تهدیدات حاکمان عثمانی نسبت به شیعیان جبل عامل و از سوی دیگر احترام فراوان حاکمان آن زمان ایران (پادشاهان صفوی) به عالمان دینی بود، حاکمان صفوی با این کار ضمن ترویج دین و کمک به اقتدار سیاسی ایران به تحکیم سلطنت خود نیز کمک میکردند، عالمان شیعی نیز در این بستر مناسب ضمن ترویج مذهب تشیع اثنی عشری، از گسترش صوفیگری در جامعه آن زمان جلوگیری میکردند.

پس از سه سال اقامت در اصفهان، پدر با توجه به پیشینهٔ علمی و فقهی وبا توصیه شیخ علی منشار (شیخ الاسلام اصفهان)، از سوی شاه طهماسب به سمت شیخ الاسلامی قزوین (پایتخت) منصوب شد

شیخالاسلام مهمترین منصب روحانیت در آن دوره بوده و وظیفهٔ آن رفع ظلم از مظلومان، امر به معروف و نهی از منکر و تحقیق و بیان احکام شریعت برای مردم بود.

آثار وتعالیف

جامع عباسی،الزبد فی الاصول،اربعین،کشکول،صمدیه،مشرق الشمسین و اکسیر السعادتین،حبل المتین فی اِحکام احکام الدّین،حبل المتین فی اِحکام احکام الدّین،الاثنا عشریه،الاربعون حدیثاً،مفتاح الفلاح،حدائق الصالحین،حدیقة هلالیه والتحضیر.

شخصیت ادبی

شیخ بهایی آثار برجستهای به نثر و نظم پدیدآوردهاست که علاوه بر فارسی و عربی، شامل ترکی هم میشدهاست. اشعار فارسی او عمدتاً شامل مثنویات، غزلیات و رباعیات است. وی در غزل به شیوه فخرالدین عراقی و حافظ است.

نمونه شعر

همه روز روزه رفتن، همه شب نماز کردن همه ساله حج نمودن، سفر حجاز کردن

ز مدینه تا به مکه، به برهنه پای رفتن دو لب از برای لبیک، به وظیفه بازکردن

به معابد و مساجد، همه اعتکاف جستن ز مناهی و ملاهی، همه احتراز کردن

شب جمعهها نخفتن، به خدای راز گفتن ز وجود بینیازش، طلب نیاز کردن

به خدا قسم که آن را، ثمر آن قدر نباشد که به روی ناامیدی در بسته بازکردن

خدمات علمی وعمرانی

تعیین سمت قبله مسجد شاه اصفهان،طرحریزی کاریز نجف آباد-اصفهان،مسجد شاه اصفهان و مهندسی حصار نجف و شاخص تعیین اوقات شرعی (ساعت آفتابی در مغرب مسجد شاه) را به او نسبت میدهند،بنا به روایتی شیخ بهایی را احتمالاً بنیانگذار تهیه نان سنگک، حلواشکری و فرنی میدانند.

.

شیخ بهایی...